„`html
Zmiana na stanowisku metropolity krakowskiego
W środowisku krakowskiej archidiecezji dało się zauważyć ogromne rozczarowanie związane z okresem panowania abp. Marka Jędraszewskiego. Księża z tej diecezji stworzyli nawet symboliczny internetowy zegar odliczający czas do zakończenia jego rządów, co dosadnie obrazuje nastroje duchowieństwa. Niechęć do byłego metropolity nie ograniczała się jedynie do Polski – brak nominacji kardynalskiej ze strony papieża Franciszka odczytano wręcz jako gest nieufności wobec abp. Jędraszewskiego. Tradycyjnie bowiem wybitni biskupi krakowscy otrzymywali kapelusze kardynalskie.
Odebrał inne role i postawę niż oczekiwano
Abp. Jędraszewski, mający wykształcenie intelektualne, w przeszłości przygotował wartościowe prace teologiczne. Wielu spodziewało się, że podąży śladem ks. Tischnera lub abp. Gądeckiego, kojarzonych z głęboką refleksją, dialogiem i oryginalnością naukową. Jednakże szybko okazało się, że obrał inny kierunek – zaczął prowokować ostrym językiem i dzielił środowisko kościelne oraz polityczne, zyskując popularność na prawicy. Jego działania interpretowano jako przejaw dążenia za rozgłosem – przyjmował strategię: ważne, żeby mówiono, nieważne jak.
W książce „Imperium grzechu” autorzy wskazują, że Jędraszewski stał się idealnym uczeniem systemu, który znakomicie potrafi przystosować się do okoliczności, aby chronić własny interes. Bardziej niż uniwersytecka przyzwoitość, liczyła się dla niego rola strażnika konserwatywnych poglądów.
Wpływ polityki i awansów na postawę hierarchów
Jako biskup pomocniczy w Poznaniu Jędraszewski zobowiązany był chronić wizerunek Kościoła, co utwierdziło go w konserwatywnych działaniach. Jego kariera nabierała tempa dzięki lojalności, najpierw trafiając najpierw do Łodzi, a później do prestiżowego arcybiskupstwa w Krakowie. Jego rządy charakteryzowało obsesyjne upolitycznianie przekazu religijnego i skupienie na zagadnieniach etyki seksualnej. Postawy tego typu, choć nieodosobnione, często prowadziły do radykalizacji, czego przykładem może być również przemiana Josefa Ratzingera.
Dzięki pozycji w episkopacie Jędraszewski stał się nieformalnym liderem konserwatywnej części polskiego duchowieństwa, prezentując model archaicznego biskupa, kojarzonego raczej z hiszpańskimi czasami generała Franco niż z duchem współczesności.
Sytuacja po nominacji kardynała Grzegorza Rysia
Według niektórych Jędraszewski świadomie przyjął strategię niepalących mostów, wiedząc, że jego następca – kard. Grzegorz Ryś – może ograniczyć jego działalność, jeśli były arcybiskup spróbowałby kontynuować publiczne wyrażanie kontrowersyjnych opinii. Relacje między oboma hierarchami nie należą do najlepszych. Jędraszewski, choć zyskuje komfortową emeryturę i otoczenie, boleśnie odczuwa utratę realnego wpływu.
Przygotował sobie również dogodne warunki na przyszłość, umieszczając się w parafii św. Floriana w Krakowie, gdzie proboszczem jest jego zaufany współpracownik.
Nowa linia Watykanu i szanse na zmiany w Kościele
Wyłonienie Leona XIV na papieża uznano za kontynuację konserwatywnego kursu w zakresie zarządzania, teologii i doktryny. Pomimo zapowiedzi powielenia elementów prospołecznych programu Franciszka, nie należy spodziewać się radykalnych zmian takich jak dopuszczenie kobiet do święceń czy zniesienie celibatu. Leon XIV, jako specjalista od prawa kanonicznego, chce zasypywać podziały, jednak raczej nie będzie pionierem teologicznych reform.
Na tym tle nominacja kard. Rysia była pewnym zaskoczeniem – choć uchodzi za człowieka dialogu, jego działania na rzecz zreformowania Kościoła, szczególnie w kwestii rozliczeń z przeszłością, nie zawsze obfitowały w przełomowe efekty.
Relacje kard. Rysia z wiernymi i wyzwania Kościoła w Polsce
Ryś postrzegany jest w Polsce jako osoba otwarta na dialog, choć nie zamierza podejmować tematów tabu jak liberalizacja nauczania względem osób homoseksualnych. W praktyce nie należy oczekiwać rewolucyjnych działań, raczej poprawę relacji z inteligencją i uniknięcie ostrych językowych ataków, które były cechą rozpoznawczą jego poprzednika.
Jego decyzje z okresu kierowania diecezją kaliską, szczególnie w kontekście spraw dotyczących pedofilii, pokazują, że nie zawsze był orędownikiem szybkiej i zdecydowanej interwencji. Jego atutem pozostaje umiejętność wyważonego podejścia do problemów i dobrego wyczucia czasu oraz sytuacji.
Systemowe problemy i wyzwania dotyczące rozliczeń z nadużyciami
Brak skutecznego powstania niezależnej kościelnej komisji do spraw nadużyć obnaża słabość polskiego episkopatu w zakresie wypracowania odważnych i przejrzystych rozwiązań. Kościół w innych krajach, jak Niemcy czy Francja, korzystał z rozwiązań opartych na niezależności, transparentności oraz udziale ofiar.
- W Polsce Kościół obawia się przekazania dokumentów niezależnym ekspertom.
- Kardynał Ryś powołał własną komisję w Łodzi, co być może przeniesie także do Krakowa.
- Komisje kościelne bywają narzędziem PR-owym, wykazując wolę działania, a w praktyce odwlekając realne zmiany.
- Brakuje rzeczywistej kontroli ze strony państwa, ponieważ komisje państwowe nie mają narzędzi do badania akt kościelnych.
Problem systemowego tuszowania przypadków nadużyć seksualnych przez lata był obecny również w Polsce, a rozwiązania w stylu francuskim czy niemieckim są postrzegane jako skuteczniejsze. Otwarcie kościelnych akt mogłoby uderzyć również w dziedzictwo Karola Wojtyły, zwłaszcza że dotychczasowe instrukcje watykańskie umożliwiały przenoszenie księży i prowadzenie procesów bez udziału opinii publicznej.
Choć niektórzy upatrują w gestach polskiego Kościoła próbę przełamania dotychczasowych mechanizmów, rzeczywistość pokazuje, że opór przed pełną przejrzystością jest wciąż silny. Biskupi tłumaczą się regulacjami prawnymi i ochroną interesów instytucji. Przykłady z innych krajów, gdzie uczestnictwo państwa i niezależnych ekspertów było kluczowe, pokazują kierunek, w którym mogłyby podążać również polskie struktury kościelne.
Przed nowym papieżem oraz metropolitą krakowskim stoją wyzwania dotyczące odpowiedzi na potrzeby współczesnych katolików i zmierzenia się z postępującą sekularyzacją. Jednym z pytań pozostaje także, na ile Kościół będzie w stanie otworzyć się na dialog wewnętrzny i przełamać dotychczasową niechęć do rzeczywistej reformy oraz rozliczeń z nadużyciami.
„`